nieuws / achtergrond teams in actie - Brainstormen

Brainstormen: laat de storm door uw hersens gieren

Luisteren naar de klant: vrijwel elk bedrijf streeft er naar. Marktonderzoek: waarschijnlijk ook. Maar hoe zit het met productvernieuwing en andere innovaties? Dat blijft nogal eens een ondergeschoven kindje, zeker in deze magere tijden. Innovatie heeft de naam riskant, lastig en duur te zijn. Terwijl het via een eenvoudig instrument als de brainstorm heel makkelijk is een eerste aanzet te geven tot innoveren.

Tot in het midden van de jaren tachtig werd beschuit in waspapieren wikkels verpakt. Het voordeel was dat je die makkelijk openscheurde. Het nadeel was dat de beschuitjes snel zacht werden; waspapier laat namelijk vocht door. Dus introduceerden fabrikanten de wikkel van kunststof. Die was echter moeilijk open te scheuren. Daarom kwam er rondom aan de bovenkant een trekstrip, waarna de bovenkant van de verpakking kon worden verwijderd. Maar ideaal was dit niet, want voor de beschuiteter moest de eerste beschuiten nog uit de verpakking zien te wurmen met zijn vinger, een vork of een lepeltje. En dat ging nogal eens mis: de beschuiten vielen voor je het wist uit elkaar. Beschuitfabrikant Bolletje had eind '97 echter een oplossing voor dit nijpende probleem: beschuit met een handige inkeping aan de zijkant. Daar past een vingertop in en je wipt hem zo uit de rol. Deze oplossing (die pas enkele maanden geleden ook daadwerkelijk in de praktijk is gebracht) is mede totstandgekomen dankzij verschillende brainstormsessies. En zo zijn meer innovaties gestimuleerd door te brainstormen.

Brainstormen is een methode om ideeën te genereren. Brainstormen doe je alleen of met een groep personen; meestal vindt brainstormen echter groepsgewijs plaats, zodat men gebruik kan maken van elkaars creativiteit (en tenzij anders vermeld wordt er in dit artikel verder vanuit gegaan dat u in een groep brainstormt). Een brainstormsessie wordt meestal voorgezeten door een sessieleider. Er wordt gebruikgemaakt van associaties, connecties en combinaties van verschillende afzonderlijke ideeën om nieuwe ideeën te genereren. Er zijn momenteel echter meer dan honderd methoden voorhanden, sommige methoden maken gebruik van softwareprogramma's of andere hulpmiddelen en sommige niet. Ook kunt u op één locatie of via internet of een ander netwerk op meerdere plaatsen tegelijk brainstormen.

Wat is de grootste gemene deler van al deze verschillende methoden om te brainstormen? Dat willekeurige invallen worden gespuid en verzameld en naderhand worden geanalyseerd op hun bruikbaarheid. De eerste fase kenmerkt zich door zogeheten divergerende activiteit, met als belangrijkste doel is om ideeën te genereren). De tweede fase, waarin zogeheten convergerende activiteit centraal staat, worden de ideeën uit de eerste fase nader geanalyseerd en ontwikkeld.

Deze tweedeling is ontstaan in het brein van Alex Osborn in de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Osborn was directeur van een reclamebureau en hij ergerde zich mateloos aan de manier waarop zijn werknemers in groep originele ideeën bedachten voor nieuwe reclamecampagnes. Wat gebeurde er? Iemand opperde een nieuw idee waarop de anderen hun kritiek en commentaar spuwden. Er ontstond een discussie waarbij sommigen niets anders deden dan hun eigen agenda en voorkeuren verdedigen. Na een uur ideeën bedenken waren er niet meer dan een magere tien ideeën ontstaan. Osborn gooide het denkproces volledig om en splitste het in twee fases: voor de koffie ideeën bedenken, na de koffie evaluatie en selectie van diezelfde ideeën. In elke fase wordt gebruik gemaakt van andere hersenfuncties, die beter niet door elkaar gebruikt kunnen worden als het de bedoeling is om veel, originele en goed uitgewerkte ideeën en concepten te bedenken. In de eerste fase gaat het om zaken als intuïtie, visueel denken en fantasie en in de tweede fase veel eerder om logisch denken, praktisch inzicht en commercieel vernuft.

In het algemeen worden deze twee fases voorafgegaan door een briefing annex probleemstelling en afgesloten met een actieplan. Schematisch verloopt een brainstorm dus op de volgende manier:
1) Voorbereiding (briefing en probleemformulering).
2) Idee-generatiefase (divergentie).
3) Idee-ontwikkelingsfase (convergentie).
4) Actieplan